Als het beeld verandert, ontstaan er nieuwe inzichten

21 september is voor mij een bijzondere datum. Dit jaar is het precies vier jaar geleden dat er voor mij officieel iets wezenlijks veranderde: mijn VG-classificatie (verstandelijke beperking) werd herzien naar een LG classificatie (lichamelijke beperking).Twee afkortingen die op papier misschien klein lijken, maar voor mij een wereld van verschil betekenden. Ik heb jarenlang geleefd met een beeld van mij dat niet aansloot bij wie ik daadwerkelijk ben. Dat beeld had niet alleen invloed op de zorg en begeleiding die ik kreeg, maar ook op hoe mensen naar mij keken, hoe er met mij werd gecommuniceerd en welke mogelijkheden anderen in mij zagen.

Op 21 september 2022 veranderde dat officieel. Maar daarmee waren de gevolgen van al die jaren natuurlijk niet ineens verdwenen. Als een beeld jarenlang bepaalt wat je kunt Wanneer mensen je lange tijd vanuit een bepaald beeld benaderen, doet dat iets met je. Er werd voor mij gedacht en er werden dingen voor mij bepaald. Daardoor kreeg ik niet altijd de ruimte om zelf te ontdekken wat ik begreep, wat ik wilde en waartoe ik in staat was.

Als je dat jarenlang meemaakt, neem je daar zelf ook iets van mee. Je raakt eraan gewend dat een ander bepaalt wat haalbaar is en misschien beter zou weten wat goed voor je is. Toen mijn classificatie vier jaar geleden werd herzien, veranderde er daarom veel meer dan alleen een aanduiding in mijn dossier. Er begon voor mij een proces waarin ik mezelf opnieuw mocht leren kennen.

Autonomie en zelfstandig wonen De herziening had niet alleen invloed op hoe er naar mij werd gekeken. Er ontstonden ook nieuwe mogelijkheden voor de manier waarop ik mijn leven kon inrichten. Één daarvan was voor mij ontzettend belangrijk, meer autonomie. De mogelijkheid om zelfstandig te gaan wonen, met passende ondersteuning wanneer ik die nodig heb. Ik kan mijn eigen keuzes maken, mijn leven op mijn manier vormgeven en tegelijkertijd ondersteuning krijgen bij de dingen die ik vanwege mijn lichamelijke beperking niet zelfstandig kan.

Juist daardoor heb ik geleerd dat autonomie en ondersteuning elkaar niet uitsluiten. Zelfstandigheid betekent voor mij niet dat ik alles alleen moet kunnen. Het betekent dat ik zoveel mogelijk zelf kan bepalen hoe ik mijn leven wil leiden, met de ondersteuning die nodig is om dat mogelijk te maken.

Wennen aan volwaardig gezien worden De afgelopen vier jaar heb ik veel over mezelf mogen ontdekken. Over wat ik wil, waar mijn kwaliteiten liggen en wat er gebeurt wanneer ik mezelf de ruimte geef om iets te proberen. Toch merk ik tot op de dag van vandaag ook de gevolgen van hoe er jarenlang naar mij is gekeken.

Ik moet er soms nog steeds aan wennen dat mensen mij als een volwaardig persoon zien en behandelen.

Wanneer iemand mij rechtstreeks aanspreekt, mijn mening serieus neemt, mij verantwoordelijkheid geeft of ervan uitgaat dat ik zelf een beslissing kan nemen, kan ik daar soms nog bewust bij stilstaan. Voor veel mensen zijn dat heel normale dingen. Voor mij zijn ze dat lange tijd niet altijd geweest. Een classificatie kan op papier worden herzien. Loskomen van wat jarenlang onderdeel is geweest van hoe anderen én uiteindelijk ook jijzelf naar je kijken, kost veel meer tijd. Natuurlijk vraag ik mij weleens af: wat als er eerder anders naar mij was gekeken? Welke mogelijkheden had ik dan eerder kunnen ontdekken? Maar ik kan het verleden niet veranderen. Ik kan wel bepalen wat ik vandaag met mijn ervaringen doe.

Van mijn ervaring iets waardevols maken Als ik kijk naar de afgelopen vier jaar, zie ik vooral hoeveel er mogelijk is geworden. Ik woon zelfstandig, maak mijn eigen keuzes en heb geleerd mijn stem steeds meer te gebruiken. Ik geef gastlessen en presentaties en ga in gesprek met professionals en organisaties. Inmiddels heb ik ook mijn eigen onderneming: Leen Maakt Zichtbaar. Waar er vroeger regelmatig voor mij werd gedacht en gesproken, gebruik ik tegenwoordig juist mijn eigen stem om anderen iets mee te geven. Niet omdat mijn ervaring de ervaring is van iedereen met een beperking. Maar mijn verhaal kan wel iets zichtbaar maken.

Wat ik anderen wil meegeven Ik deel mijn verhaal niet om met een vinger te wijzen naar mensen of organisaties uit mijn verleden. Ik deel het omdat ik hoop dat anderen ervan kunnen leren. Een diagnose, classificatie of dossier kan belangrijke informatie bevatten, maar vertelt nooit het volledige verhaal van een persoon. Durf daarom een eerder gevormd beeld opnieuw te onderzoeken. Praat niet automatisch over iemand, maar vooral met iemand.  Stel vragen en geef iemand de ruimte om zelf te vertellen wat diegene wil, begrijpt, nodig heeft en kan. En blijf kijken naar het kunnen van deze persoon. Iemand kan ondersteuning nodig hebben en tegelijkertijd heel goed zelf keuzes maken en de regie over zijn of haar eigen leven voeren.

Op 21 september sta ik daarom niet alleen stil bij wat er vier jaar geleden veranderde. Ik sta vooral stil bij alles wat er daarna mogelijk is geworden. En misschien is dat wel het belangrijkste inzicht dat ik wil meegeven:

Een dossier kan veel over iemand vertellen, maar nooit het hele verhaal. Blijf kijken, vragen en luisteren naar de mens erachter. Soms ontstaan er nieuwe inzichten wanneer we bereid zijn het beeld dat we van iemand hebben opnieuw te bekijken.